Nieuws

Muziek  recensie Lidy van der Spek

Concert: Daniel Kwartet: Benzion Shamir (1e viool), Misha Furman (2e viool), Itamar Shimon (altviool) en Joanna Pachuka (cello). Gehoord: 5/4, Kasteel Keukenhof, Lisse.

Wat een buitenkans om in het sfeervolle Koetshuis van kasteel Keukenhof een van onze fraaiste strijkkwartetten te ontmoeten. Het Daniel Kwartet, o.a. bekend geworden door de jaarlijkse Daniel Muziekdagen in Zeist bestaat op ‘t ogenblik uit drie ‘oude’ rotten in het vak en een jonge Poolse celliste, Joanna Pachuka die ruim twee jaar aan dit vertrouwde gezelschap verbonden is. Al zou dat vóór de pauze nog enigszins te horen zijn door haar iets  terughoudende spel, in Dvoráks Strijkkwartet in F is dat laatste beetje reserve opgelost als sneeuw voor de zon. Dit viertal speelt onuitsprekelijk mooi, voelt zich thuis in elk genre, speelt vanuit het diepst van hun ziel, en bereikt zo het hart van de muziek.

Drie strijkkwartetten van totaal verschillende componisten slaan alledrie in als een bom, Shostakovitch’ Kwartet nr 8 bijna letterlijk. Na de dood van Stalin in 1953 presenteerde Dmitri Shostakovitch zijn hoogst emotionele 10e Symfonie waarin hij zijn eigen initialen verwerkte D-Es-C-H, die hij in 1960 nógmaals gebruikte in dit desolate 8e strijkkwartet dat hij schreef na een bezoek aan de ruïnes van Dresden. Met dit kleine thema, een triest gebogen ruggetje, begint de cello, versterkt door de herhaling in de alt, de tweede en tenslotte de eerste viool. Dit stempel drukt Shostakovitch in allerlei verschijningsvormen op en in de compositie; eenzaam, triest, uit elkaar getrokken, razend, drammend, dwingend, verwaaid, omgezet in oorlogservaringen. ‘Daniël’ staat huiveringwekkend midden in de gloeiende oven, maar verbrandt niet! Aan de drie striemende unisono streken, die als mokerslagen bij herhaling de verdrukte mens in oorlogstijd belasten, valt ook voor ons niet te ontkomen. Ook niet aan de verwarring en angst in het vierstemmig radeloze lijnenspel tussen de slagen. Het Daniel Kwartet voert je mee, laat je de verschrikkingen welhaast aan den lijve ondervinden tot in het weemoedige laatste deel waarin het uitgeklede naakte thema ten grave wordt gelegd. Het blijft heel lang stil voordat het applaus losbarst.

Zoveel wrangheid kan bij het sterke Daniel Kwartet moeiteloos omslaan in het verbeelden van feestvreugde, lichtvoetigheid, getuige de beeldschone uitvoering van Haydns Strijkkwartet in Es, hier aan vooraf gaand. Met name de eerste violist Benzion Shamir strijkt diep in de snaren, ontlokt de meest intense, meest kleurrijke klank aan zijn instrument, zet als primarius het hele kwartet in brand, wat bij de cello aanvankelijk nog wat schroom oplevert. Het menuetje swingt door het Koetshuis, vol humor en strijkgenot.

Pachuka is zoals gezegd helemaal bijgedraaid in Dvoráks (Amerikaanse) Strijkkwartet in F, waarin de strijkers uitdagend met elkaar communiceren. De altviool zingt hier naar hartelust en met de tweede violist biedt hij meesterlijk tegenspel. Dvoráks rijke muzikale verbeeldingskracht, gevoed door Amerikaanse elementen, maar meer nog door het warmbloedig Tsjechische en Slavische volksidioom dat hem juist in Amerika nog nader aan het hart ligt, komt in het Koetshuis ‘ontwapenend’ tot leven. Door vier rasartiesten die uit een  bron putten overvloeiende van melk en honing.